Græna skrímslið

Deiliskipulag fyrir Suður-Mjódd frá árinu 2009 sýnir vel hvernig umrætt svæði var hugsað; hjartað yrði íþróttasvæði ÍR, með íbúðum fyrir aldraða í Árskógum og atvinnuhúsnæði meðfram Reykjanesbraut til að draga úr umferðarhávaða. Á miðsvæðinu C-1, Álfabakka 2-4, var gert ráð fyrir verslunar- og þjónustustarfsemi og stjórnsýslu og heimild til að byggja á 5-7 hæðum, allt að 22.500 fermetra með bílastæðahúsi/kjallara.

„Byggingarreitir eru skilgreindir þannig að byggingarlína er bindandi að hluta að Reykjanesbraut og er markmiðið að byggingar myndi stallaðan en órofa vegg að Reykjanesbraut en til suðurs opni byggingar sig að innigörðum ofan á efri hæð bílageymslu."

— Greinargerð með deiliskipulaginu

Í samþykktu deiliskipulagi stendur blokk Búseta nær einu af þessu verslunar- og þjónustuhúsum en áður hafði verið áformað, meðal annars í deiliskipulagi frá árinu 2009. En á skipulaginu frá 2015 virtist líka vera gert ráð fyrir að verslunar- og þjónustuhúsið myndi ekki byrgja íbúum sýn, væri stallaskipt að miklu leyti.

Byggingarréttur fyrir Álfabakka 2-4 var fyrst boðinn út án þess að gild tilboð bærust. Búseti hóf framkvæmdir árið 2019 og sölu íbúða 2020.

Gengið var frá samningi um tímabundið lóðarvilyrði við Eignabyggð ehf 26. mars 2021. Eignabyggð greiddi 50 milljónir á ári fyrir samninginn og komu greiðslur að upphæð 104 milljónir til frádráttar þegar gengið var frá byggingaréttinum. Samkvæmt samningnum um lóðarvilyrði til handa Eignabyggðar frá því í mars 2021, sem borgarráð samþykkti, gerðu forsvarsmenn félagsins ákveðna fyrirvara við fyrirhugaðan lóðasamning.

„Eignabyggð ehf. hefur hug á að reisa á lóðunum starfstöð tveggja öflugra og rótgróinna fyrirtækja. Þar sem núverandi skipulag lóðarinnar hentar ekki þeirri starfsemi óskaði Eignabyggð ehf. eftir vilyrði fyrir lóðunum með það fyrir augum að kanna möguleika á að breyta deiliskipulagi lóðanna í samræmi við þarfir félaganna."

— Erindi skrifstofu borgarstjóra til borgarráðs, september 2021

Miðvikudagur 6. apríl 2022 — Reykjavíkurborg óskar eftir kauptilboðum í byggingarrétt á Álfabakka 4 undir atvinnuhúsnæði.

Deiliskipulagi fyrir lóðina var breytt þar sem fjórar lóðir voru sameinaðar í eina. Umsókn um breytinguna er merkt Kjartani Rafnssyni og Jóni M. Halldórssyni byggingafræðingi. Ekkert var kveðið á um hvernig þetta verslunar- og þjónustuhúsnæði, eins og því er lýst í deiliskipulaginu, ætti að líta út heldur sagði eingöngu að heimilt væri að byggja fimmtán þúsund og sjö hundruð fermetra ofanjarðar á einni til fimm hæðum. Og að þetta yrði ein samfelld byggingarheild.

„Varðandi áhyggjur um 5h byggingar á allri lóðinni þá er nánast hægt að fullyrða að slíkt getur ekki gerst þar sem byggingarmagn er ekki nægjanlegt fyrir slíkt."

— Björn I. Edvardsson, skipulagsfulltrúi

Þann 19. desember sendir Kjartan Rafnsson hönnuður fyrirspurn til borgarinnar þar sem hann leitar eftir svörum um afstöðu borgarinnar gagnvart starfrækslu kjötvinnslu á lóðinni. Fyrirspurninni er svarað af Sigríði Láru Gunnarsdóttur verkefnastjóra fyrir hönd skipulagsfulltrúa Reykjavíkur.

„Í fyrirspurn kemur fram að kjötvinnslan fari fram í 3.000 m² af 11.000 m² stærð byggingarinnar, eða rúmlega fjórðungi. Það má því búast við að þarna verði umtalverð starfsemi með tilheyrandi umferð flutningabíla, bæði með hráefni og fullunnar vörur."

— Svar skipulagsfulltrúa

Í janúar var síðan sótt um leyfi til að starfrækja kjötvinnslu á lóðinni, ekki aðeins í litlum hluta húsnæðisins heldur rúmlega fjórðungi þess eða á þrjú þúsund fermetra svæði. Skipulagsfulltrúi gaf á það grænt ljós. Hann sagði að í þessu tilfelli skipti umfang og staðsetning máli, umfangsmikill matvælaiðnaður ætti almennt að fara fram á athafnasvæði en á miðsvæðum væri hægt að vera með hreinlega atvinnustarfsemi. Léttur iðnaður, eins og kjötvinnsla gæti fallið þar undir og í Suður-Mjódd væri heimilt að vera með landfreka starfsemi eins og bílasölur.

Í júní var gengið frá úthlutun lóðarinnar og sölu byggingarréttar til félagsins Álfabakka 2 ehf. Borgarfulltrúar allra flokka virðast hafa leitt hjá sér athugasemdir íbúa þar sem skipulagssvið sagði „nánast hægt að fullyrða" að bygging á reitnum yrði ekki fimm hæðir. Þá virðast þeir ekki hafa fengið veður af kjötvinnslu í húsnæðinu, jafnvel þótt vitneskja um starfsemina hafi verið til staðar innan borgarkerfisins.

Gengið var frá aðilaskiptum í september, þar sem Álfabakki 2 ehf kom í stað Eignabyggðar en Álfabakki 2 er í helmingseigu Eignabyggðar annars vegar og Klettás ehf hins vegar.

Í lok október gaf byggingarfulltrúi svo út byggingarleyfi fyrir vöruhúsinu. Þar segir að þetta verði stálgrindarhús, tveggja hæða að hluta, klætt steinullarsamlokueiningum með málmklætt yfirborð. Og þegar teikningar að húsinu eru skoðaðar á borgarvefsjá má sjá að byggingin hefði ekki átt að koma neinum hjá borginni á óvart, þvert á móti. Á fyrstu hæð verða vöruhús, verslun og léttur iðnaðar en svo skrifstofur á annarri hæð.

Aðaluppdrættir voru alltént ekki samþykktir fyrr en 24. september 2024 en á teikningunum má sjá hvernig gert er ráð fyrir gluggum nánast alls staðar á byggingunni nema á suðausturgaflinum og þeim hluta suðurhliðarinnar sem snýr að Árskógum 7. Teikningarnar gefa hins vegar til kynna að þeir sem koma til með að starfa í húsnæðinu muni hafa útsýni og svalir bæði til norðurs og suðurs.

13. desember fullyrðir Dóra Björt, formaður umhverfis- og skipulagsráðs að henni hafi „brugðið mjög við fréttir af málinu" þrátt fyrir að hún hafi sjálf verið viðstödd borgarráðsfund þar sem útboðsskilmálar voru samþykktir — sem skilur sumt fólk eftir með spurningu um hvers vegna hún „fundist þetta koma á óvart" þegar málið var til umfjöllunar. Álfabakki 2 ehf. sem stóð fyrir byggingu vöruhússins greindi frá því í tilkynningu þennan sama dag að fyrirtækið hafi alfarið farið eftir vilja Reykjavíkurborgar og gildandi deiluskipulagi við bygginguna. Borgin hafi samþykkt allar teikningar.

Framkvæmdir við Álfabakka 2A, þar sem unnið er að byggingu „græna gímaldsins" svokallaða, hafa verið stöðvaðar að hluta af byggingarfulltrúa Reykjavíkurborgar. Nánar tiltekið hafa framkvæmdir við fyrirhugaða kjötvinnslu á jarðhæð hússins verið stöðvaðar vegna skorts á mati á umhverfisáhrifum.

„Telur byggingarfulltrúa verulegar líkur á því að útgefið byggingarleyfi fyrir kjötvinnslu, að því umfangi sem samþykkt hefur verið, brjóti í bága við gildandi skipulag fyrir Álfabakka 2A. Við slíkar aðstæður getur byggingarfulltrúi stöðvað framkvæmdina."

— Byggingarfulltrúi Reykjavíkur

Einar Þorsteinsson slítur meirihlutasamstarfinu í borgarstjórn Reykjavíkur 7. febrúar.

„Ég hef tekið þá ákvörðun að slíta meirihlutasamstarfinu. Við teljum að við höfum ekki náð þeim árangri fyrir Reykvíkinga sem við lofuðum þeim. Við lofuðum þeim breytingum og í þessu samstarfi tekst okkur ekki að knýja fram breytingar sem við teljum nauðsynlegar."

— Einar Þorsteinsson

Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hafnaði kröfu um tafarlausa stöðvun framkvæmda við Álfabakka 2 og taldi ekki forsendur til að grípa til þvingunarúrræða á meðan málið væri til meðferðar þann 11. febrúar.

Nýr meirihluti í borgarstjórn Reykjavíkur 21. febrúar. Íbúaráð leyst upp. Fráfarandi formaður íbúaráðs Grafarvogs segir skjóta skökku við að flokkar sem lagt hafi áherslu á íbúalýðræði skuli leggja niður öll íbúaráð í Reykjavík. Íbúar missi rödd, óvíst sé hvað komi í staðinn. Íbúaráð hafa verið vettvangur samstarfs íbúa, atvinnulífs og borgaryfirvalda auk þess að vera ráðgefandi, taka þátt í stefnumörkun borgarinnar og stytta boðleiðir milli íbúa og stjórnsýslu.

Skipulagsfulltrúi Reykjavíkurborgar hefur komist að þeirri niðurstöðu að kjötvinnsla í húsnæðinu við Álfabakka 2A, jafnan kallað græna gímaldið, sé í samræmi við gildandi skipulagsáætlanir á svæðinu.

„Leyfi til að gera ljótar byggingar er mikið á Íslandi – löggjöfin spyr hvorki um fagurfræði né samhengi. Það er því sorgleg staðreynd að þeir sem fara með völd, fjármagn og fyrirferðarmikinn rekstur skuli ekki sýna frekari metnað í uppbyggingu á miðsvæðum höfuðborgarsvæðisins. Fagurfræði er ekki smekkur – fagurfræði er samhengi – og þessa byggingu skortir slíkt."

— Skipulagsfulltrúi

Björn Axelsson skipulagsfulltrúi Reykjavíkurborgar leystur frá störfum eftir að borgarráð samþykkti tillögu borgarstjóra um útfærslu á nýju stjórnskipulagi eigna- og viðhaldsstjórnunar og skipulags- og byggingarferla. Voru stöður byggingar- og skipulagsfulltrúa sameinaðar í eina.

Umboðsmaður Alþingis fer fram á upplýsingar frá Reykjavíkurborg í tengslum við málsmeðferð við Álfabakka 2A, græna gímaldið.

Fram kemur að drög að harðorðri umsögn skipulagsfulltrúa, sem áður hafði verið breytt í mildari útgáfu, hafi verið birt fyrir mistök.

Í síðari úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála þann 27. október staðfesti nefndin jafnframt að ekki yrði fallist á kröfu um afturköllun byggingarleyfis eða stöðvun framkvæmda, meðal annars þar sem slíkt myndi valda verulegu og ófyrirsjáanlegu tjóni fyrir framkvæmdaraðila og aðra hagsmunaaðila.